Po śmierci męża lub żony, żyjący współmałżonek może przejąć świadczenie wypłacane przez ZUS. Jakie aktualne ograniczenia dotyczą przejmowania rent i emerytur?

W sytuacji gdy małżonek otrzymuje znacznie wyższą emeryturę żona (wdowa) może ubiegać się o emeryturę po nim. Oczywiście taka sytuacja częściej dotyczy mężczyzn, ale ustawodawca nie zabrania przejmować mężowi emerytury po żonie. Osoba uprawniona do renty rodzinnej, otrzymuje 85 proc. świadczenia przysługującego zmarłemu.

To panowie z reguły posiadają większe zarobki oraz więcej udokumentowanych lat pracy. Te czynniki dodatnio wpływają na wysokość emerytury. Wdowa może wnioskować o przyznanie świadczenia po zmarłym małżonku. Identyczne uprawnienia posiada wdowiec. Taka emerytura lub renta, będzie oczywiście nieco mniejsza niż pierwotne świadczenie. Mimo tego, może się okazać, że pobieranie emerytury po zmarłym współmałżonku jest opłacalne. Poniżej poradnik wyjaśnia w jakiej sytuacjach mamy prawo do takiego przeniesienia świadczeń z ZUS-u, a nawet przysługuje żonie lub mężowi po rozwodzie.

Czytaj też o ustawie o tzw. matczynych emeryturach

Zgodnie z art. 65 w zw. z art. 67 oraz 70 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Uprawnionym członkiem jest m.in. wdowa, która w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole – 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej.

Prawo do renty rodzinnej przyznawane jest automatycznie po ukończeniu 50 lat

Zasady przejmowania świadczeń z ZUS-u po zmarłych członkach rodziny, są uregulowane przez ustawę z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z nią przejęte świadczenie zawsze będzie wypłacane pod nazwą renty rodzinnej. Nazewnictwo obowiązuje nawet, gdy zmarły wcześniej pobierał emeryturę, a nie rentę z tytułu niezdolności do pracy.

W ramach renty rodzinnej, współmałżonek może przejąć następujące świadczenia pobierane przez zmarłego:

  • emeryturę (w tym również pomostową),
  • zasiłek przedemerytalny,
  • świadczenie przedemerytalne,
  • nauczycielskie świadczenie kompensacyjne
  • rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Prawo do otrzymania świadczenia po zmarłym mężu lub zmarłej żonie przysługuje również w sytuacji, gdy ta nieżyjąca osoba w chwili śmierci jedynie spełniała kryteria przyznania emerytury, emerytury pomostowej lub renty z tytułu niezdolności do pracy. W przypadku renty przyjmuje się, że zmarły był całkowicie niezdolny do pracy.

Transfer świadczeń jest możliwy, jeżeli został spełniony przynajmniej jeden z poniższych warunków:

1. współmałżonek w chwili śmierci męża lub żony ukończył 50 lat
2. osoba wnioskująca o rentę rodzinną jest niezdolna do pracy
3. wdowiec/wdowa wychowuje jedno z dzieci/wnuków/członków rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym (uwaga: Takie osoby pozostające pod opieką wdowy lub wdowca muszą mieć do 16 lat albo do 18 lat – w przypadku dalszej nauki. Limit wieku nie obowiązuje jeśli osoby objęte opieką, są całkowicie niezdolne do pracy.)

Przy intercyzie renta rodzinna przy alimentach

Wdowie/wdowcowi późniejsza renta rodzinna przysługuje, gdy taka osoba spełni warunek dotyczący wieku lub niezdolności do pracy w okresie nieprzekraczającym 5 lat od daty śmierci współmałżonka/końca opieki na osobami wskazanymi w punkcie numer 3. Jeżeli małżonkowie posiadali rozdzielność majątkową (tzw. intercyzę), to prawo do świadczenia z ZUS-u po jednym z nich (w ramach renty rodzinnej) przysługuje tylko wtedy, gdy żyjący partner wcześniej miał orzeczone prawo do alimentów wypłacanych przez współmałżonka. W takiej sytuacji, wymagane jest również spełnienie jednego z powyższych warunków (np. dotyczącego wieku lub niezdolności do pracy).

Jak przejść na emeryturę? Poradnik krok po kroku

Osoby niespełniające warunków do przejęcia renty lub emerytury po mężu/żonie (np. ze względu na zbyt niski wiek), mogą wnioskować o okresową rentę rodzinną ze względu na brak dochodu. Okresowa renta będzie przyznana na 1 rok od śmierci męża/żony albo do momentu zakończenia szkolenia zawodowego, nie dłużej jednak niż na 2 lata od śmierci współmałżonka.

Świadczenie przejmowane po żonie lub mężu w ramach renty rodzinnej, podlega niewielkiemu zmniejszeniu. Osoba uprawniona do renty rodzinnej, otrzymuje 85 proc. świadczenia przysługującego zmarłemu. Jeżeli takie uprawnienie dotyczy dwóch albo przynajmniej trzech osób, to wspomniany przelicznik wynosi odpowiednio 90 i 95 proc. (pierwotnego świadczenia). Wszystkim członkom rodziny zmarłego przysługuje jedna renta, która w razie potrzeby jest dzielona na równe części.

Nawet rozwódka też może przejąć świadczenie z ZUS…


Była żona też czasem może mieć prawo do przejęcia emerytury lub renty z ZUS. Podobne uprawnienie może mieć również były mąż. Przepisy dopuszczają to w sytuacji gdy rozwiedziony małżonek lub małżonek pozostający w separacji (na dzień śmierci emeryta/rencisty), spełnia warunki przewidziane dla wdowy/wdowca i dodatkowo posiada wcześniej ustalone prawo do alimentów ze strony zmarłego. ZUS nie może uzależniać prawa rozwiedzionego małżonka do renty rodzinnej od tego, czy alimenty zostały ustalone na mocy wyroku sądu albo ugody.